(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
14.58. అధ్యాయః 058
Mahabharata - Ashvamedhika Parva - Chapter Topics
ఉదంకేనాభిజ్ఞాననివేదనేని మదయంతీతః కుండలగ్రహణపూర్వకం ప్రతినివర్తనం॥ 1 ॥ మధ్యేమార్గం క్షుధావిష్టేన తేన బిల్వతరుమారుహ్య శాఖాయాం కుండలాసంజనపూర్వకం ఫలపాతనాయ శాఖాచాలనం॥ 2 ॥ తత్ర పతత్ఫలఘట్టనేన కుండలయోరధఃపతనే కేనచిదురగవరేణ తదపహృత్య నాగలోకగమనం॥ 3 ॥ తత ఇంద్రసాహాయ్యాద్భూవిదారణేన నాగలోకంగతేనోదంకేన తత్రాశ్వవచసా తదపానదేశధమనే తన్నిర్గతధూమపటలనిరుద్ధైః సర్పైరుదంకాయ కుండలప్రత్యర్పణం॥ 4 ॥ తత ఉదంకేన గురుపత్న్యై కుండలప్రదానం॥ 5 ॥
Mahabharata - Ashvamedhika Parva - Chapter Text

వైశంపాయన ఉవాచ।

స మిత్రసహమాసాద్య అభిజ్ఞానమయాచత।
తస్మై దదావభిజ్ఞానం స చేక్ష్వాకువరస్తదా॥ 14-58-1(94072)
సౌదాస ఉవాచ। 14-58-2x(7898)
న చైవైషా గతిః క్షేంయా న చాన్యా విద్యతే గతిః।
ఏతన్మే తత్వమాజ్ఞాయ ప్రయచ్ఛ మణికుండలే॥ 14-58-2(94073)
ఇత్యుక్తస్తాముదంకస్తు భర్తుర్వాక్యమథాబ్రవీత్।
శ్రుత్వా చ సా తదా ప్రాదాత్తతస్తే మణికుండలే॥ 14-58-3(94074)
అవాప్య కుండలే తే తు రాజానం పునరబ్రవీత్।
కిమేతద్గుహ్యవచనం శ్రోతుమిచ్ఛామి పార్థివ॥ 14-58-4(94075)
సౌదాస ఉవాచ। 14-58-5x(7899)
ప్రజావిసర్గాద్విప్రాన్వై క్షత్రియాః పూజయంతి హ।
విప్రేభ్యశ్చాపి బహవో దోషాః ప్రాదుర్భవంతి నః॥ 14-58-5(94076)
సోహం ద్విజేభ్యః ప్రణతో విప్రాద్దోషమవాప్తవాన్।
గతిమన్యాం న పశ్యామి మదయంతీసహాయవాన్॥ 14-58-6(94077)
న చాన్యామపి పశ్యామి గతిం గతిమతాంవర।
స్వర్గద్వారస్య గమనే స్థానే చేహ ద్విజోత్తమ॥ 14-58-7(94078)
న హి రాజ్ఞా విశేషేణ విరుద్ధేన ద్విజాతిభిః।
శక్యం హి లోకే స్థాతుం వై ప్రేత్య వా సుఖమేధితుం॥ 14-58-8(94079)
తదిష్టే తే మయా దత్తే ఏతే స్వే మణికుండలే।
యః కృతస్తేఽద్య సమయః సఫలం తం కురుష్య మే॥ 14-58-9(94080)
ఉదంక ఉవాచ। 14-58-10x(7900)
రాజంస్తథేహ కర్తాస్మి పునరేష్యామి తే వశం।
ప్రశ్నం చ కంచిత్ప్రష్టుం త్వాం వ్యవసిష్యే పరంతప॥ 14-58-10(94081)
సౌదాస ఉవాచ। 14-58-11x(7901)
బ్రూహి విప్ర యథాకామం ప్రతివక్తాస్మి తే వచః।
ఛేత్తాస్మి సంశయం తేఽద్య న మేఽత్రాశ్తి విచారణా॥ 14-58-11(94082)
ఉదంక ఉవాచ। 14-58-12x(7902)
ప్రాహుర్వాక్సంయతం విప్రం ధర్మనైపుణదర్శినః।
మిత్రేషు యశ్చ విషమః స్తేన ఇత్యేవ తం విదుః॥ 14-58-12(94083)
స బవాన్మిత్రతామద్య సంప్రాప్తో మమ పార్థివ।
స మే బుద్ధిం ప్రయచ్ఛస్వ సంమతాం పురుషర్షభ॥ 14-58-13(94084)
అవాప్తార్థోఽహమద్యేహ భవాంశ్చ పురుషాదకః।
భవత్సకాశమాగంతుం క్షమం మమ న వేతి వై॥ 14-58-14(94085)
సౌదాస ఉవాచ। 14-58-15x(7903)
క్షమం చేదిహ వక్తవ్యం మయా ద్విజవరోత్తమ।
మత్సమీపం ద్విజశ్రేష్ట నాగంతవ్యం కథంచన॥ 14-58-15(94086)
ఏవం తవ ప్రపశ్యామి శ్రేయో భృగుకులోద్వహ।
ఆగచ్ఛతో హి తే విప్రి భవేన్మృర్త్యున సంశయః॥ 14-58-16(94087)
వైశంపాయన ఉవాచ। 14-58-17x(7904)
ఇత్యుక్తః స తదా రాజా క్షమం బుద్ధిమతా హితం।
అనుజ్ఞాప్య స రాజానమహల్యాం ప్రతి జగ్మివాన్॥ 14-58-17(94088)
గృహీత్వా కుండలే దివ్యే గురుపత్న్యాః ప్రియంకరః।
జవేన మహతా ప్రాయాద్గౌతమస్యాశ్రమం ప్రతి॥ 14-58-18(94089)
యథా తయో రక్షణం చ మదయంత్యాఽభిభాషితం।
తథా తే కుండలే బధ్వా తదా కృష్ణాజినేఽనయత్॥ 14-58-19(94090)
స కస్మింశ్చిత్క్షుధావిష్టః ఫలభారసమన్వితం।
బిల్వం దదర్శ విప్రర్షిరారురోహ చ తం తతః॥ 14-58-20(94091)
శాఖాస్వాసజ్య తస్యైవ కృష్ణాజినమరిందమ।
పాతయామాస బిల్వాని తదా స ద్విజపుంగవః॥ 14-58-21(94092)
అథ పాతయమానస్య బిల్వాపహృతచక్షుషః।
న్యపతంస్తాని బిల్వాని తస్మిన్నేవాజినే విభో॥ 14-58-22(94093)
యస్మింస్తే కుండలే బద్ధే తదా ద్విజవరేణ వై।
బిల్వప్రహారైస్తస్యాథ వ్యశీర్యద్బంధనం తతః॥ 14-58-23(94094)
సకుండలం తదజినం పపాత సహసా తరోః।
విశీర్ణబంధనే తస్మిన్గతే కృష్ణాజినే మహీం॥ 14-58-24(94095)
అపశ్యద్భుజగః కశ్చిత్తే తత్ర మణికుండలే।
ఐరావతకులోద్భూతః శీఘ్రో భూత్వా తదా హి సః॥ 14-58-25(94096)
విదశ్యాస్యేన వల్మీకం వివేశాథ స కుండలే।
హ్రియమాణే తు దృష్ట్వా స కుండలే భుజగేన హ॥ 14-58-26(94097)
పపాత వృక్షాత్సోద్వేగో దుఃఖాత్పరమకోపనః।
స దండకాష్ఠమాదాయ వల్మీకమఖనత్తదా॥ 14-58-27(94098)
[అహాని త్రింశదవ్యగ్రః పంచ చాన్యాని భారత।]
క్రోధామర్షాభిసంతప్తస్తదా బ్రాహ్మణిసత్తమః॥ 14-58-28(94099)
తస్య వేగమసహ్యం తమసహంతీ వసుంధరా।
దండకాష్ఠాభినున్నాంగీ చచాల భృశమాకులా।
తతః ఖనత ఏవాథ విప్రర్షేర్ధరణీతలం
నాగలోకస్య పంథానం కర్తుకామస్య నిశ్చయాత్॥ 14-58-29(94100)
రథేన హరియుక్తేన తం దేశముపజగ్మివాన్।
వజ్రపాణిర్మహాతేజాస్తం దదర్శ ద్విజోత్తమం॥ 14-58-30(94101)
వైశంపాయన ఉవాచ। 14-58-31x(7905)
స తు తం బ్రాహ్మణో భూత్వా తస్య దుఃఖేన దుఃఖితః।
ఉదంకమబ్రవీద్వాక్యం నైతచ్ఛక్యం త్వయేతి వై॥ 14-58-31(94102)
ఇతో హి నాగలోకో వై యోజనాని సహస్రశః।
న దండకాష్ఠసాధ్యం చ మన్యే కార్యమిదం తవ॥ 14-58-32(94103)
ఉదంక ఉవాచ। 14-58-33x(7906)
నాగలోకే యది బ్రహ్మన్న శక్యే కుండలే మయా।
ప్రాప్తుం ప్రాణాన్విమోక్ష్యామి పశ్యతస్తే ద్విజోత్తమ॥ 14-58-33(94104)
వైశంపాయన ఉవాచ। 14-58-34x(7907)
యదా స నాశకత్తస్య నిశ్చయం కర్తుమన్యథా।
వజ్రపాణిస్తదా దండం వజ్రాస్త్రేణ యుయోజ హ॥ 14-58-34(94105)
తతో వజ్రప్రహారైస్తైర్దార్యమాణా వసుంధర।
నాగలోకస్య పంథానమకరోజ్జనమేజయ॥ 14-58-35(94106)
స తేన మార్గేణ తదా నాగలోకం వివేశ హ।
దదర్శ నాగలోకం చ యోజనాని సహస్రశః॥ 14-58-36(94107)
ప్రకారనిచయైర్దివ్యైర్మణిముక్తాస్వలంకృతైః।
ఉపపన్నం మహాభాగ శాతకుంభమయైస్తథా॥ 14-58-37(94108)
వాపీః స్ఫటికసోపానా నదీస్చ విమలోదకాః।
దదర్శ వృక్షాంశ్చ బహూన్నానాద్విజగణాయుతాన్॥ 14-58-38(94109)
తస్య లోకస్య చ ద్వారం స దదర్శ భృగూద్వహః।
పంచయోజనవిస్తారమాయతం శతయోజనం॥ 14-58-39(94110)
నాగలోకముదంకస్తు ప్రేక్ష్య దీనోఽభవత్తదా।
నిరాశశ్చాభవత్తత్ర కుండలాహరణే పునః॥ 14-58-40(94111)
తత్ర ప్రోవాచ తురగస్తం కృష్ణశ్వేతవాలధిః।
తాంరాస్యనేత్రః కౌరవ్యః ప్రజ్వలన్నివ తేజసా॥ 14-58-41(94112)
ధమస్వాపానమేతన్మే తతస్త్వం విప్ర లప్స్యసే।
ఐరావతసుతేనేహి తవ్రానీతే హి కుండలే॥ 14-58-42(94113)
మా జుగుప్సాం కృథాః పుత్ర త్వమత్రార్థే కథంచన॥
త్వయైతద్ధి సమాచీర్ణం గౌతమస్యాశ్రమే తదా॥ 14-58-43(94114)
ఉదంగ ఉవాచ। 14-58-44x(7908)
కథం భవంతం జానీయాముపాధ్యాయాశ్రమం ప్రతి।
యన్మయా చీర్ణపూర్వం హి శ్రోతుమిచ్ఛామి తద్ధ్యహం॥ 14-58-44(94115)
అశ్వ ఉవాచ। 14-58-45x(7909)
గురోర్గురు మాం జానీహి జ్వలంతం జాతవేదసం।
త్వయా హ్యహం సదా విప్ర గురోరర్థేఽభిపూజితః॥ 14-58-45(94116)
విధివత్సతతం విప్ర శుచినా భృగునందన।
తస్మాచ్ఛ్రేయో విధాస్యామి తవైవం కురు మాచిరం॥ 14-58-46(94117)
ఇత్యుక్తస్తు తథాఽకార్షీదుదంకశ్చిత్రభానునా।
తాంరార్చిః ప్రీతిమాంశ్చాపి ప్రజజ్వాల దిధక్షయా॥ 14-58-47(94118)
తతోఽస్య రోమకూపేభ్యో ధ్మాయమానస్య భారత।
ఘనః ప్రాదురభూద్ధూమో నాగలోకభయావహః॥ 14-58-48(94119)
తేన ధూమేన మహతా వర్ధమానేన భారత।
నాగలోకే మహారాజ న ప్రాజ్ఞాయత కించన॥ 14-58-49(94120)
హాహాకృతమభూత్సర్వమైరావతినివేశనం।
వాసుకిప్రముఖానాం చ నాగానాం జనమేజయ॥ 14-58-50(94121)
న ప్రాకాశంత వేశ్మాని ధూమరుద్ధాని భారత।
నీహారసంవృతానీవ వనాని గిరయస్తథా॥ 14-58-51(94122)
తే ధూమరక్తనయనా వహ్నితేజోభితాపితాః।
ఆజగ్ముర్నిశ్చయం జ్ఞాతుం భార్గవస్య మహాత్మనః॥ 14-58-52(94123)
శ్రుత్వా చ నిశ్చయం తస్య మహర్షేరతితేజసః।
సంభ్రాంతనయనాః సర్వే పూజాం చక్రుర్యథావిధి॥ 14-58-53(94124)
సర్వే ప్రాంజలయో నాగా వృద్ధబాలపురోగమాః।
శిరోభిః ప్రణిపత్యోచుః ప్రసీద భగవన్నితి॥ 14-58-54(94125)
ప్రసాద్య బ్రాహ్మణం తే తు పాద్యమర్ఘ్యం నివేద్య చ।
ప్రాయచ్ఛన్కుండలే దివ్యే పన్నగాః పరమార్చితే॥ 14-58-55(94126)
తతః స పూజితో నాగైస్తదోదంకః ప్రతాపవాన్।
అగ్నిం ప్రదక్షిణం కృత్వా జగామ గురుసద్మ తత్॥ 14-58-56(94127)
స గత్వా త్వరితో రాజన్గౌతమస్య నివేశనం।
ప్రాయచ్ఛత్కుండలే దివ్యే గురుపత్న్యాస్తదాఽనఘ॥ 14-58-57(94128)
వాసుకిప్రముకానాం చ నాగానాం జనమేజయ।
సర్వం శశంస గురేవ యథావద్ద్విజసత్తమః॥ 14-58-58(94129)
ఏవం మహాత్మనా తేన త్రీంలోకాంజనమేజయ।
పరిక్రంయాహృతే దివ్యే తతస్తే మణికుండలే॥ 14-58-59(94130)
ఏవంప్రభావః స మునిరుదంకో భరతర్షభ।
పరేణ తపసా యుక్తో యన్మాం త్వం పరిపృచ్ఛసి। ॥ 14-58-60(94131)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ఆశ్వమేధికపర్వణి అనుగీతాపర్వణి అష్టపంచాసోఽధ్యాయః॥ 58 ॥

Mahabharata - Ashvamedhika Parva - Chapter Footnotes
7-58-1 మిత్రసహః సౌదాసః అభిజ్ఞానం శ్లోకరూపం జ్ఞాపకం। 7-58-2 ఏషా రక్షోయోనిరూపా। అన్యా ఇతో ముక్తిరూపా॥ 7-58-10 తతోదంకాయ వై ప్రాదాత్తస్మై తే మణికుండలే ఇతి క.ట.థ.పాఠః॥ 7-58-12 నివృత్తిస్మి పరం తపేతి ఝ.పాఠః॥ 7-58-16 ప్రాప్తవాన్సంగతిం మిత్రం ధర్మనైపుణ్యదర్శనాదితి క.ట.థ.పాఠః॥ 7-58-16 తత్రైవ తు ప్రవక్ష్యామి శ్రేయో భృగుకులోద్వహేతి క.ట.థ.పాఠః॥ 7-58-26 ఆస్యేన కుండలే విదశ్య ధృత్వా వల్మీకం వివేశేతి సంబంధః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.